Fair Fysio blog: Achillespeestendinose

Achillespeestendinose

Achillespeestendinose is de meest voorkomende blessure bij langeafstandhardlopers. Echter, ook andere sporters ondervinden vaak hinder van deze chronische blessure. Binnen het eerste damesteam van HCB'92 schijnt deze kwaal eveneens niet onbekend te zijn…

De term ‘tendinose’ staat voor een degeneratief proces dat zich in de pees afspeelt. Het is als het ware een vergeefse poging van peesweefsel om zich te herstellen. De pees zwelt op vanwege een overschot aan grondsubstantie (matrix) en er is een toename van (zwak) collageen type III. Verder is de oriëntatie van de vezels in de aangedane pees verstoord. Dit zijn kenmerken die ook gezien worden bij wondgenezingsprocessen. Ontstekingsverschijnselen, zoals warmte en roodheid, ontbreken echter. In tegenstelling tot normale wondgenezingen kan een tendinose maandenlang voortduren zonder dat er enige verandering in de situatie optreedt.

Over de oorzaak van Achillespeestendinose is nog weinig bekend. Overbelasting is een logische verklaring. Repeterende microtraumata kunnen op den duur letsels in een zwakke pees veroorzaken. Ook het tegenovergestelde principe van onderbelasting kan een mogelijke oorzaak zijn. Wanneer er niet regelmatig voldoende kracht op de pees wordt gezet kan deze verzwakken, met mogelijk een verslechtering van de structuur tot gevolg.

Waar precies de pijn vandaan komt is eveneens nog een raadsel. Tot een paar jaar geleden was men ervan overtuigd dat neovascularisatie hierin een belangrijke rol speelt. Neovascularisatie wil zeggen dat er nieuwe bloedvaatjes in het aangedane weefsel groeien. Tezamen met deze bloedvaatjes groeien er tegelijkertijd nieuwe vrije zenuwuiteinden in die pijn kunnen registreren. Er zijn studies bekend waarin de mate van neovascularisatie samengaat met de mate van pijnklachten. Andere onderzoekers stellen echter dat de aanwezigheid van neovascularisatie niet per definitie ook tot klachten leidt.

Over de therapie bestaat wel een grote mate van consensus. In 1998 berichtte de bekende Zweedse professor Hakan Alfredson in een pilotstudie over de mogelijk positieve uitwerking van excentrisch uitgevoerde krachttraining bij Achillespeestendinose. Drie jaar later werden deze resultaten bevestigd in een groter opgezette studie. Excentrische krachttraining bleek de kwaliteit van het peesweefsel op een positieve manier te beïnvloeden. Het bevordert de aanmaak van het treksterke collageen type I. Daarnaast gaat excentrisch trainen het eerder genoemde proces van neovascularisatie tegen.

Alfredson ontwikkelde een protocol waarbij de zogenaamde ‘heel drop’ centraal staat. Dit is een oefening waarbij je op de tenen gaat staan en je hak vervolgens langzaam in enkele seconden omlaag laat zakken. Dit laatste is het trainingsmoment. Men dient met zo min mogelijk moeite op de tenen te gaan staan en zodoende de nadruk te leggen op het excentrische moment. Dit kan men doen door op een traptrede te gaan staan, met twee benen (en met behulp van de handen aan de leuning) omhoog te komen om vervolgens op één been de excentrische fase uit te voeren. Er dienen tweemaal daags driemaal vijftien herhalingen met gestrekt been en eveneens tweemaal daags driemaal vijftien herhalingen met het gebogen been uitgevoerd te worden. Alles bij elkaar opgeteld dus honderdtachtig herhalingen per dag. Deze therapie blijkt vooral effectief bij mid-portion Achillespeestendinose (twee tot zes centimeter boven de hiel). Bij insertietendinopathie (binnen twee centimeter van de aanhechting aan het hielbeen) is de methode minder succesvol.

Excentrische krachttraining is bij Achillespeestendinose altijd de eerste keus. Alfredson zelf ontwikkelde later nog een algoritme voor de behandeling van Achillespeestendinose. Wanneer excentrisch trainen niet het gewenste resultaat biedt kunnen eventueel nog pleisters met glyceryltrinitraat, massage, elektrotherapie en corticosteroïdeninjecties worden toegepast. Indien dat niet helpt kan nog gedacht worden aan scleroserende injecties, waarbij de nieuw ingegroeide bloedvaten worden dichtgespoten en waarmee ook de ingroei van nieuwe zenuwuiteinden tot stilstand wordt gebracht. Chirurgisch ingrijpen is de allerlaatste optie.

In de meeste gevallen is excentrische krachttraining echter voldoende om de klachten te doen verdwijnen. Er bestaan meerdere studies die een positief resultaat op korte termijn (< 1 jaar) laten zien. Onlangs toonde een Nederlandse studie aan dat er ook op de lange termijn (1-5 jaar) mogelijk nog verbeteringen in de situatie kan plaatsvinden. Om hier een duidelijke uitspraak over te kunnen doen zal er echter nog wel meer onderzoek naar gedaan moeten worden.

Tot slot; de meeste studies over dit onderwerp zijn gedaan in Scandinavië. De laatste jaren is er daarom de discussie ontstaan of de behandelmethode ook in niet Scandinavische landen wel zo effectief zal zijn. Ook hier zou meer onderzoek naar gedaan moeten worden om volledige duidelijkheid te verkrijgen. Maar dat is inherent aan de wetenschap, men is nooit uitonderzocht. Vooralsnog is de therapie bij Achillespeestendinose een van de best onderzochte onderwerpen binnen de fysiotherapie. Aarzel dus niet om deze ook daadwerkelijk in te zetten.

Bronnen:

Alfredson, H., Pietilä, T., Jonsson, P. & Lorentzon, R. (1998). Heavy-load eccentric calf muscle training for the treatment of chronic Achilles tendinosis. American Journal of Sports Medicine, 26, 360-366

Alfredson, H & Cook, J. (2007). A treatment algorithm for managing Achilles tendinopathy: new treatment options. British Journal of Sports Medicine, 41, 211-216

Mafi, N., Lorentzon, R. & Alfredson, H. (2001). Superior short-term results with eccentric calf muscle training compared to concentric training in a randomized prospective multicenter study on patients with chronic Achilles tendinosis. Knee surgery, sports traumatology, arthroscopy, 9, 42-47

Nugteren, K. van, & Winkel, D. (2012). Orthopedische casuïstiek: Onderzoek en behandeling van sportblessures: onderste extremiteit. Houten: Bohn Stafleu van Loghum

Nugteren, K. van, & Winkel, D. (2009). Orthopedische casuïstiek: Onderzoek en behandeling van de voet. Houten: Bohn Stafleu van Loghum

Plas, A. van der, Jonge, S. de, Vos, R.J. de, Heide, H.J.L. van der, Verhaar, J.A.N., Weir, A. & Tol, J.L. (2012). A 5-year follow-up study of Alfredson's heel-drop exercise programme in chronic midportion Achilles tendinopathy. British Journal of Sports Medicine, 46, 214-218

Wilt u reageren of heeft u een vraag voor Fair Fysio? Kijk dan op www.facebook.com/fairfysio en/of www.fairfysio.nl!